PROMPT TERAPİSİ

PROMPT, özellikle konuşmanın motor yönünü değerlendiren ve konuşma hareketlerini desteklemek amacıyla dokunsal ipuçlarından yararlanan bir terapi yaklaşımıdır. Açılımı: Prompts for Restructuring Oral Muscular Phonetic Targets (Oral Musküler Fonetik Hedeflerin Yeniden Yapılandırılmasına Yönelik İstemler) şeklindedir.

PROMPT yaklaşımında terapist, konuşma sırasında çene, dudak ve yüz çevresindeki belirli bölgelere sistematik dokunsal ipuçları vererek çocuğa hedef konuşma hareketinin nerede, ne kadar güç ve süreyle ne zaman gerçekleşmesi gerektiğine ilişkin ek duyusal bilgi sunar.

PROMPT yaklaşımı fiziksel-duyusal alanın yanında bilişsel-dilsel ve sosyal-duygusal alanları da değerlendirirken asıl hedefi ise kişinin iletişimsel potansiyelini ve işlevsel sözel iletişimini artırmaktır. PROMPT bir dokunma tekniğinden daha fazlasıdır.

PROMPT Tekniği Tam Olarak Nedir?

PROMPT, motor konuşma becerilerini geliştirmeyi hedefleyen dokunsal-kinestetik-proprioseptif temelli bir yaklaşım olarak düşünülebilir.

Bunu daha günlük bir örnekle açıklayalım. Bir çocuk “top” demek istediğinde beyninin yalnızca “/t/, /o/, /p/ seslerini söyle.” komutu vermesi yeterli değildir.

Çocuğun aynı zamanda,

• çenesini uygun miktarda açması,
• dilini doğru bölgeye taşıması,
• dudaklarını uygun zamanda kapatması,
• sesleri doğru sırayla üretmesi,
• bir sesten diğerine zamanında geçmesi

gerekir. Yani konuşma aslında oldukça karmaşık bir motor koordinasyon görevidir.

PROMPT terapisti çocuğa yalnızca işitsel girdi sunmak yerine gerektiğinde dokunsal bilgi de ekler. Bu uyaranlar dokunma, basınç, belirli yerleşimler ve zamanlama yoluyla verilir. Çene, labiofasiyal yapılar ve dil gibi konuşma alt sistemlerinin daha kontrollü ve esnek biçimde çalışması hedeflenir. Aslında yaklaşımı, motor konuşma tedavisini yaşa uygun ve işlevsel iletişim bağlamlarının içine yerleştiren bir sistem olarak özetleyebiliriz

PROMPT Terapisinde Terapist Neden Çocuğun Yüzüne Dokunur?

PROMPT terapisi sırasında ilgili bölgelere verilen dokunsal uyaranların amacı çocuğun yüz kaslarını çalıştırmak değildir. Dokunmanın amacı çocuğa konuşma hareketi hakkında ek duyusal bilgi sağlamaktır. Örneğin çocuk bir sesi üretirken

• çenesini gereğinden fazla açıyorsa,
• dudaklarını yeterince yuvarlayamıyorsa,
• çene-dudak hareketlerini birbirinden ayırmakta zorlanıyorsa,
• bir sesten diğerine geçiş zamanlamasını kuramıyorsa,

terapist uygun PROMPT ipucuyla hedef hareketin sınırlarını daha belirgin hale getirebilir. “Hareketi yalnızca duymak ve görmek yerine hissetmek” şeklinde de düşünebiliriz.

PROMPT Bir Ağız Kası Güçlendirme Tekniği midir?

Bu konuda önemli bir ayrım yapmak gerekir. PROMPT'u bir “ağız kaslarını güçlendirme egzersizi” olarak tanımlamak doğru değildir. Konuşma sırasında mesele yalnızca kasların güçlü veya zayıf olması değildir. Asıl önemli olan hangi kasların, hangi sırayla, ne kadar, hangi yönde, hangi zamanlamayla çalıştığıdır.

PROMPT konuşma bileşenlerinin koordinasyonuna, fonasyona, mandibula ile labiofasiyal ve lingual kontrolün birbirleriyle ilişkisine vurgu yapmaktadır. Ayrıca gerçek hipotoni ile yalnızca etkisiz kullanılan kas örüntülerinin ayrılması gerektiği bilinmelidir.

PROMPT Hangi Çocuklarda Kullanılır?

PROMPT özellikle motor konuşma bileşenlerinin etkilenmiş olduğu veya konuşma hareketlerinin daha ayrıntılı değerlendirilmesinin gerekli görüldüğü çocuklarda kullanılabilecek yaklaşımlardan biridir.

• Çocukluk Çağı Konuşma Apraksisi

PROMPT özellikle Çocukluk Çağı Konuşma Apraksisi (ÇÇKA) ile birlikte sık anılan motor temelli terapi yaklaşımlarından biridir. Çocukluk çağı konuşma apraksisinde temel problem kas güçsüzlüğü değil konuşma hareketlerinin planlanması ve programlanmasındaki güçlüktür. Bu nedenle çocuk

• bir kelimeyi bir sefer doğru, başka sefer farklı söyleyebilir,
• uzun kelimelerde daha fazla zorlanabilir,
• sesler arasındaki geçişlerde güçlük yaşayabilir,
• vurgu ve ritimde farklılık gösterebilir.

Motor temelli ÇÇKA tedavileri arasında dokunsal kolaylaştırma da ele alınmakta ve PROMPT bu kapsamda önemli bir yer tutmaktadır.

• Konuşma Sesi Bozuklukları

Bir çocuk belirli bir sesi tek başına çıkarabiliyor olabilir ancak kelime içinde, sözcükler arasında, uzun ifadelerde doğru hareket geçişlerini sürdüremeyebilir. Başka bir çocuk ise sesi oluşturmak için gereken hareket örüntüsünü en baştan kurmakta zorlanabilir. PROMPT konuşma sesi hatalarını yalnızca tek bir sesin yanlış söylenmesi olarak değil konuşma bileşenlerinin uzamsal-zamansal koordinasyonundaki etkisiz motor örüntüler üzerinden ele alır. Dolayısıyla terapist değerlendirmede güçlüğün motor bileşeninin anlamlı olduğunu düşünürse PROMPT tekniklerinden yararlanabilir.

• Dizartri

PROMPT yaklaşımı kas tonusu, postüral stabilite, fonasyon, mandibular, labiofasiyal ve lingual kontrol gibi motor konuşmanın farklı bileşenlerini sistematik şekilde değerlendiren bir yapı olarak tanımlanmaktadır. Bu nedenle motor konuşma sisteminin etkilendiği dizartri tablolarında PROMPT prensipleri kullanılabilmektedir.

• Otizm Spektrum Bozukluğu

PROMPT özellikle otizm için tasarlanmış bir terapi değildir. Ancak otizmli bir çocukta aynı zamanda motor konuşma güçlüğü bulunuyorsa PROMPT motor konuşma hedefleri için tercih edilebilir.

PROMPT'un kendi modeli de iletişimi yalnızca motor beceriye indirgemez; fiziksel-duyusal, bilişsel-dilsel ve sosyal-duygusal alanların birlikte değerlendirilmesini önerir.

• Gecikmiş Konuşma

Çocuk kelimeyi biliyor gibi görünmesine rağmen üretmekte belirgin motor güçlük yaşıyor, sesleri tutarlı biçimde organize edemiyor veya konuşma hareketlerinde belirgin koordinasyon sorunu gösteriyorsa, motor konuşma değerlendirmesi anlamlı olabilir.

PROMPT Terapisi Kaç Yaşında Başlar?

PROMPT tam olarak X yaşında başlanır gibi genel bir yaş sınırı vermek doğru değildir. Terapiye uygunluk,

• çocuğun motor konuşma becerilerine,
• iletişim düzeyine,
• hedeflerine,
• değerlendirme bulgularına,
• dokunsal ipuçlarına katılımına

göre belirlenir.

PROMPT Terapisi Kaç Seans Sürer?

Bu soruya standart bir sayı vermek mümkün değildir. Çünkü terapi süresi tanıya, motor konuşma güçlüğünün derecesine, hedeflerin karmaşıklığına, çocuğun öğrenme hızına, eşlik eden dil veya gelişimsel özelliklere, seans sıklığına göre değişir ve her çocuğun süreci kendine özgüdür.

PROMPT Terapisinde Oyun Kullanılır mı?

Evet kullanılır, çoğu çocukta işlevsel hedeflerin doğal bir bağlama yerleştirilmesi önemlidir. PROMPT terapi aktivitelerini çocuğun bilişsel, dilsel ve sosyal becerileriyle uyumlu olacak şekilde ve tahmin edilebilir sosyal rutinlerin motor konuşma hedefleri için doğal konuşma ortamları oluşturarak edinimini hedefler. Amaç motor hedefi iletişimsel bir bağlamın içine yerleştirmektir.

PROMPT Terapisini Kim Uygulayabilir?

PROMPT yalnızca internetten izlenerek öğrenilecek basit bir dokunma tekniği değildir. 4 farklı PROMPT seviyesi var olup her PROMPT seviyesinin farklı motor amaçları ve uygulama prensipleri vardır. Bu nedenle PROMPT kullanacak klinisyenin ilgili eğitimleri almış olması gerekir ve bu eğitimleri ise yalnızca dil ve konuşma terapistleri uygulayabilir.

• Aile Evde PROMPT Yapabilir mi?

Terapistin yüz ve çene üzerine uyguladığı PROMPT dokunsal ipuçlarını ailelerin kendi kendine internetten öğrenerek uygulaması önerilmez. Çünkü hangi bölgeye ne kadar basınçla, hangi yönde, hangi zamanlamayla, hangi motor hedef için dokunulacağı çocuğun bireysel motor konuşma sistemine göre belirlenir. Bu nedenle profesyonel uygulama önemlidir. PROMPT terapisti aldığı eğitime uygun olarak yaptığı değerlendirme sonucunda bireysel terapi programı planlar. Aile ise verilen ev ödevlerini uygulayarak terapiye çok önemli biçimde katkı sağlayabilir.

PROMPT'un En Büyük Farkı Nedir?

PROMPT'u diğer pek çok yöntemden ayıran en görünür özellik dokunsal girdidir.

• hareketin nerede gerçekleştiğine,
• ne kadar hareket gerektiğine,
• hangi yönde hareket edildiğine,
• hareketlerin hangi sırayla ve hangi zamanlamayla birleştiğine

odaklanır. Bu nedenle özellikle motor konuşma güçlüğü yaşayan bazı çocuklarda anlamlı bir seçenektir.