Akıcısızlık nedir ? Kekemelik kendiliğinden geçer mi ?

Akıcısızlık, konuşmanın doğal akışı sırasında ortaya çıkan tekrar, duraklama veya yeniden başlama gibi kesintilerin genel adıdır. Her akıcısızlık kekemelik anlamına gelmez; özellikle çocukluk döneminde sözcük veya ifade tekrarları gibi bazı kesintiler gelişimsel olarak görülebilir veya konuşmalar sırasında yaptığımız boşluk doldurmalar (şey..,eee..., vb) da normal akıcısızlıklar dahilindedir. Kekemelikte ise ses/hece tekrarları, uzatmalar ve bloklar gibi daha belirgin akıcısızlık türleri ön plana çıkmaktadır. Bazı bireylerde bu akıcısızlıklara ek olarak ikincil davranış şeklinde adlandırdığımız fiziksel kaçınma stratejileri de görülür.

Önce Şunu Netleştirelim: Kekemelik Nedir?

Kekemelik bir konuşma akıcılığı bozukluğudur. Konuşmanın doğal akışı sırasında bazı kesintiler meydana gelir. Bunlar örneğin:

• Ses veya hece tekrarları: “B-b-b-ben de geliyorum.” “Ka-ka-kalem nerede?”
• Uzatmalar: “Sssssu istiyorum.”
• Bloklar: Çocuk kelimeyi söylemek ister ancak ses bir süre çıkmaz. Sanki dudaklarının açılmasına bir engel varmışcasına patlama bir şekilde kelimeye başlangıç yapar.

Bazen bu davranışlara;

• göz kırpma,
• yüzde gerilim,
• çeneyi sıkma,
• baş hareketleri,
• ayağı yere vurma

gibi ikincil davranışlar eşlik edebilir. İkincil davranışlar her zaman bu kadar gözlemlenebilir olmak zorunda değildir. İçinde çıkarmakta zorlanılan ses veya kelimelerin olduğu üretimlerden kaçmak, cümleleri değiştirmek, dolaylı anlatım yapmak ve mümkünse farklı kelimeleri tercih etmek de bir ikincil davranıştır.

Kekemeliğin temel özellikleri arasında ses/hece tekrarları, uzatmalar ve bloklar yer alsa da değerlendirmede fiziksel gerilim, kaçınma ve kişinin konuşmaya verdiği tepkiler de ele almaktadır. Ancak önemli bir ayrım vardır. Her konuşma akıcısızlığı kekemelik değildir.

• “Çocuğum birkaç haftadır kelimelerin başında takılıyor. Beklersek kendiliğinden geçer mi?”
• “Bazen hiç kekelemiyor, bazen bir cümleyi söylemekte çok zorlanıyor. Bu normal mi?”
• “3 yaşında başladı. Bu yaşta zaten çocuklar takılarak konuşmaz mı?”
• “Ailemizde kekemelik var. Çocuğumda da kalıcı olur mu?”
• “Kekemeliğin kendiliğinden geçmesi için ne kadar beklemeliyiz?”
• “Çocuğum takıldığının farkında değil. Şimdiden terapiye götürmek gerekir mi?”

Çocukluk çağı kekemeliği hakkında ailelerin en sık sorduğu sorulardandır. Yazımızın ilerleyen kısımlarında bu soruların yanıtlarına yer veriyor olacağız.

Öncelikle “Kekemelik kendiliğinden geçer mi?” sorusuyla başlayacak olursak: Evet, çocukluk döneminde başlayan kekemeliğin bazı çocuklarda zaman içinde belirgin biçimde azalması ve doğal iyileşme görülmesi mümkündür. Ancak hangi çocukta kekemeliğin geçeceğini, hangi çocukta devam edeceğini başlangıçta kesin olarak söylemek mümkün değildir. Bazı çocuklarda dili yeni öğrenme sürecinin getirdiği doğal takılmaların ve erken dönemde kekemelik yaşayan çocukların önemli bir bölümünde doğal iyileşme görüldüğü bildirilirken, bir grupta da kekemeliğin devam ettiği belirtilmektedir. Bu noktada önemli olan erken değerlendirme ile kekemelik şiddeti ve risk faktörlerini tespit ederek süreç hakkında prognozda bulunmaktır. Bu yüzden “Çocuk küçük, kesin geçer.” demek de, “Bir kez başladıysa ömür boyu devam eder.” demek de doğru değildir.

Dil ve konuşma terapisti olarak bizim görevimiz geleceği kesin olarak tahmin etmek değil; çocuğun kekemelik özelliklerini, başlangıç öyküsünü, seyrini, aile öyküsünü, eşlik eden davranışları ve iletişim üzerindeki etkisini birlikte değerlendirerek risk düzeyini anlamaya çalışmaktır.

Çocukların Konuşurken Takılması Normal Olabilir mi?

Evet. Özellikle dil gelişiminin hızlı olduğu okul öncesi dönemde çocukların konuşmasında zaman zaman doğal akıcısızlıklar görülebilir. Örneğin: “Ben ben ben bugün parka gittim.” “Şey… şey… benim arabam nerede?” “Ben bugün… ben bugün… şey… okula gittim.” gibi sözcük veya ifade tekrarları bazı çocuklarda gelişimsel süreç içerisinde ortaya çıkabilir. Ancak klinik değerlendirmede yalnızca:

“Tekrar ediyor mu?” diye bakmayız. Şunları inceleriz:

• Tekrarın türü ne?
• Ses mi tekrar ediyor? / Hece mi tekrar ediyor? / Bütün kelime mi tekrar ediyor?
• Uzatma var mı?
• Blok var mı?
• Konuşurken fiziksel gerilim oluşuyor mu?
• Çocuk kelime değiştirmeye başladı mı?
• Konuşmaktan kaçınıyor mu?
• Takıldığında nasıl tepki veriyor?
• Akıcısızlık zaman içerisinde artıyor mu?

Bu nedenle “3 yaşındaki bütün çocuklar zaten kekeler” şeklinde genel bir yaklaşım doğru değildir.

Çocuklarda Kekemelik En Çok Hangi Yaşlarda Başlar?

Gelişimsel kekemelik çoğunlukla erken çocukluk döneminde ortaya çıkar. Kekemeliğin en sık 2–6 yaş arasında, çocukların konuşma ve dil becerilerinin hızla geliştiği dönemde başladığı bilinmektedir. Bu nedenle aileler genellikle şöyle anlatır: “2,5 yaşına kadar hiçbir şey yoktu.” “Bir anda başladı.” “Konuşması çok hızlanmıştı, sonra takılmaya başladı.”

Kekemelik Bir Anda Başlayabilir mi?

Evet. Kekemelik başlangıcı bazı çocuklarda gerçekten oldukça belirgin olabilir. Aile, “Geçen hafta hiç yoktu, bu hafta çok arttı.” diyebilir. Bu durum tek başına sıra dışı değildir. Çocukluk çağı kekemeliği bazı çocuklarda yavaş yavaş artarken bazı çocuklarda aile tarafından ani başlamış gibi fark edilebilir. Bu durum aileyi oldukça endişelendirebilir.

Kekemelik Korkudan veya Travmadan mı Olur?

Bu, kekemelik hakkında en yaygın yanlış inanışlardan biridir. Aileler sıklıkla “Kesin bir şey oldu.” “Bir şeyden korktu.” gibi yanlış algılara kapılabilirler. Ancak başlangıçtan hemen önce yaşanan bir olayın olması, o olayın kekemeliğin nedeni olduğunu göstermez.

Günümüzde gelişimsel kekemeliğin tek bir psikolojik olaydan kaynaklandığı düşünülmemektedir. Kekemeliğin ortaya çıkışında genetik ve nörofizyolojik etkenlerin de bulunduğu çok faktörlü bir yapıdan söz edilmektedir. Kaygı, stres veya konuşma talepleri kekemeliğin görünürlüğünü/sıklığını arttırabilir; ancak ebeveynlik biçimi veya duygusal sorunlar gelişimsel kekemeliğin nedeni olarak kabul edilmez. Gelişimsel kekemeliğin karmaşık faktörlerin etkileşimiyle ilişkili olduğu ve ailelerde görülme eğiliminin genetik katkıyı desteklediği belirtilmektedir.

Dolayısıyla “Bir köpekten korktu, o yüzden kekeme oldu.” gibi bir açıklama çoğu zaman aşırı basitleştiricidir. Korku veya stres kekemeliği o dönemde daha belirgin hale getirmiş olabilir; ancak bunun kekemeliğin temel nedeni olduğunu söyleyemeyiz.

Kekemelik Anne-Babanın Hatası mıdır?

Hayır. Çocuğun kekemelik geliştirmesi annenin çok soru sorması, babanın hızlı konuşması, çocuğun çok heyecanlandırılması, evde iki dil konuşulması veya ebeveynlerin “yanlış yetiştirmesi” nedeniyle oluşmuş bir durum değildir. Ebeveynlik stilinin kekemeliğe neden olmadığı klinik araştırmalar tarafından açıkça belirtilmektedir. Ancak bu, iletişim ortamının önemsiz olduğu anlamına gelmez. Aile ortamındaki iletişim biçimi kekemeliğin nedeni olmayabilir; fakat çocuğun konuşurken hissettiği zaman baskısını, iletişim rahatlığını veya kekemeliğe verdiği tepkiyi etkileyebilir. Bu nedenle çocuğun iletişim ortamını desteklemek için aile danışmanlığı yapılır.

Çocuklarda Kekemelik Gerçekten Kendiliğinden Geçebilir mi?

Evet. Çocukluk döneminde kekemelik yaşayan çocukların bir bölümünde doğal iyileşme görülmektedir. Kekemelik yaşayan çocukların yaklaşık dörtte üçünün zaman içerisinde iyileştiğini; bir bölümünde ise kekemeliğin devam ettiği tespit edilmiştir. Ancak bu oranı yanlış yorumlamamak gerekir. “Çocukların çoğunda geçiyor.” bilgisi “O halde hiçbir çocuğu değerlendirmeye gerek yok.” anlamına gelmemektedir. Çünkü aile açısından temel soru şudur: “Benim çocuğum hangi grupta?” ve bugün elimizde hiçbir test “Bu çocuk kesin olarak iyileşecek.” veya “Bu çocuk kesin olarak kekelemeye devam edecek.” diyemez. Bu noktada alanında uzman bir dil ve konuşma terapistinden değerlendirme almak olan problemlerin önüne geçmek ve erken teşhis ile müdahale için oldukça kritik rol oynar.

Kekemeliğin Geçip Geçmeyeceği Önceden Anlaşılır mı?

Kesin olarak değil. Dil ve konuşma terapistleri çeşitli risk ve koruyucu etkenleri değerlendirir. Sistematik derlemeler, çocukluk çağı kekemeliğinde devam etme veya iyileşmeyi öngören çok sayıda faktör araştırmış olsa da yalnızca sınırlı sayıdaki faktör için tekrarlanmış kanıt bulunduğunu göstermektedir. 2021 yılında 3–5 yaşındaki çocukları izleyen bir çalışma da tek bir risk faktöründen ziyade birden fazla faktörün birlikte ele alınmasının daha iyi öngörü sağladığını göstermiştir. Dolayısıyla “Erkek çocuksa kalır.” “Ailede varsa kesin geçmez.” “Dil gelişimi iyiyse mutlaka geçer.” gibi tek değişkene dayanan cümleler doğru değildir.

Kekemeliğin Devam Etme Olasılığını Değerlendirirken Nelere Bakılır?

• 1. Kekemeliğin ne kadar süredir devam ettiği: Başlangıçtan bu yana geçen süre önemlidir. Değerlendirmede kekemeliğin 6 ay veya daha uzun süredir devam etmesi dikkate alınan faktörlerden biridir. Ancak “6 ay dolmadı, kesinlikle bekleyin.” gibi katı bir kural yoktur ve müdahalenin gecikmesine sebebiyet verebilir. Çünkü çocuk yoğun fiziksel gerilim gösteriyorsa veya kekemelikten belirgin biçimde etkileniyorsa daha erken değerlendirme gerekebilir.
• 2. Ailede kekemelik öyküsü: Kekemeliğin genetik bir bileşeni vardır. Özellikle ailede kekemeliği devam eden bireylerin bulunması değerlendirmede dikkate alınabilecek bilgilerden biridir. Ancak tekrar vurgulamak gerekir ailede kekemelik olması: “Çocuğunki kesin kalıcı olacak.” anlamına gelmez.
• 3. Kekemeliğin biçimi: Çocuğun yalnızca “Ben ben ben…” şeklinde bütün kelime tekrarları yapması ile “B-b-b-ben…” şeklinde ses tekrarları, uzatmalar veya sessiz bloklar göstermesi aynı klinik tablo değildir. Ses ve hece tekrarları, uzatmalar ve blokların biçimi değerlendirmede önem taşır.
• 4. Kekemeliğin şiddetinin zaman içindeki değişimi: Bir çocukta ilk birkaç ay içerisinde akıcısızlıkların giderek azalması ile zaman içerisinde artması aynı klinik tabloyu göstermez. Başlangıç sonrası bir yıllık dönemde kekemelik şiddetindeki değişim doğal iyileşmeyle ilişkili önemli faktörlerden biri olarak belirlenmiştir. Bu nedenle tek bir günün videosuna bakıp “Bugün çok kötüydü.” veya “Bugün hiç takılmadı, demek geçti.” sonucuna varmayız.
• 5. Fiziksel gerilim: Çocuk konuşurken
• yüzünü sıkıyor,
• gözlerini kapatıyor,
• çenesini geriyor,
• başını hareket ettiriyor
• veya sözcüğü çıkarmaya çalışırken belirgin efor gösteriyorsa,

bunlar değerlendirmede dikkate alınır. Çünkü yalnızca sesin nasıl çıktığı değil, çocuğun konuşmak için ne kadar mücadele ettiği de önemlidir.

• 6. Kaçınma davranışları: Bazı çocuklar zamanla
• zorlandıkları kelimeyi değiştirmeye,
• cümleye başlamamaya,
• “Sen söyle.” demeye,
• kalabalıkta konuşmaktan kaçınmaya

başlayabilir. Bu davranışlar görünür kekemelik kadar önemlidir.

Erkek çocuklarda kekemelik daha mı kalıcıdır?

İstatistiksel olarak kekemelik erkek çocuklarda daha sık görülmektedir ve devam eden kekemelikte erkeklerin oranı daha yüksektir. Ancak bireysel bir çocuk hakkında yalnızca cinsiyete bakarak tahmin yapılamaz. Yukarıda bahsedilen tüm diğer parametrelerin incelenmesi gerekir. Cinsiyet yalnızca genel risk profilindeki değişkenlerden biridir.

Dil Gelişimi Çok İyiyse Kekemelik Kesin Geçer mi?

Hayır. Okul öncesi dönemdeki çocuklarda iyi dil becerilerinin doğal iyileşmenin tutarlı ve güçlü bir göstergesi olmadığını ortaya konmuştur. Dolayısıyla “Çok zeki.” “Kelime hazinesi çok geniş.” “Uzun cümle kuruyor.” gibi özellikler kekemeliğin kesin geçeceği anlamına gelmez.

Konuşma Sesi Problemleri Kekemelikle Birlikte Olabilir mi?

Evet. Bir çocukta kekemelikle birlikte konuşma sesi veya dil güçlükleri de bulunabilir. Daha düşük artikülasyon/fonoloji performansı kekemeliğin devamıyla ilişkili faktörler arasında bulunmuştur. Ancak yine “X sesini söyleyemiyor, o halde kekemeliği kalıcı olur.” gibi tek başına sonuç çıkarmak doğru değildir.

Kekemeliğin Bazı Günler Olup Bazı Günler Olmaması Normal mi?

Kekemelik değişkendir, gün içerisinde ve konuşma durumlarına göre belirgin biçimde değişebilmektedir. Bir çocuk sabah neredeyse tamamen akıcı konuşabilir. Akşam çok daha fazla takılabilir. Evde rahat konuşabilir. Kalabalık bir ortamda daha fazla takılabilir. Bazen tam tersi de görülebilir. Ancak kekemeliğin günlere ve ortamlara göre değişmesi, çocuğun bunu “isterse kontrol edebildiği” anlamına gelmez. Bu nedenle “Arkadaşlarının yanında hiç yapmıyor, bizi kandırıyor.” gibi bir yorum kesinlikle doğru değildir.

Çocuğum Heyecanlanınca Daha Çok Kekeliyor

Kekemelik heyecan, zaman baskısı, hızlı konuşma ortamı, yorgunluk, karmaşık bir şey anlatma isteği gibi durumlarda daha belirgin hale gelebilir. Ancak “Heyecanlanıyor, o yüzden kekeliyor.” demek kekemeliğin nedenini açıklamaz. Çevresel konuşma talepleri, stres veya kaygı akıcısızlığı arttırabilir fakat bunlar gelişimsel kekemeliğin esas nedeni değildir.

Kekemelik Bir Gün Tamamen Kaybolup Sonra Tekrar Gelebilir mi?

Kekemelik dalgalı bir süreçtir ve bireye yansıyışı pek çok farklı faktörden etkilenir. Özellikle erken dönem kekemelikte aileler şunu gözlemleyebilir “Bir hafta tamamen geçmişti.Sonra yeniden başladı.” Bu dalgalanma mümkündür. Dolayısıyla birkaç gün iyi gitmesi “Kekemelik tamamen geçti.” anlamına gelmeyebilir. Aynı şekilde kötü geçen birkaç gün de “Artık kalıcı oldu.”anlamına gelmez. Seyri zaman içerisinde değerlendirmek gerekir.

Kekemelik Ne Kadar Sürerse Kalıcı Sayılır?

Bu sorunun tek bir kesin zaman cevabı yoktur. Ancak kekemeliğin 6 ay veya daha uzun sürmesi değerlendirmede dikkate alınan önemli faktörlerdendir. Yine de kalıcılık riskini yalnızca süreye göre değerlendiremeyiz. Örneğin:

'Çocuk 2 aydır kekeliyor ama yoğun blokları ve fiziksel gerilimi var' ile 'Çocuk 7 aydır hafif ve giderek azalan tekrarlar gösteriyor' aynı tablo değildir. Bu nedenle klinik karar süre + biçim + şiddet + seyir + aile öyküsü + çocuk üzerindeki etki birlikte düşünülerek verilir.

3 Yaşındaki Çocuğum Kekeliyor: Beklemeli miyim?

Üç yaş, gelişimsel kekemeliğin sık başladığı yaşlardan biridir. Ancak “3 yaşında olduğu için normaldir” şeklinde otomatik bir sonuç çıkarmamak gerekir. Şunlar varsa değerlendirme almak yararlı olabilir:

• ses veya hece tekrarları belirginse,
• uzatmalar varsa,
• bloklar oluşuyorsa,
• çocuk konuşurken fiziksel olarak zorlanıyorsa,
• kekemelik giderek artıyorsa,
• çocuk durumdan rahatsızsa,
• aile öyküsü varsa veya aile olarak ciddi kaygı yaşıyorsanız.

Değerlendirme almak çocuğun hemen yoğun terapiye başlanacağı anlamına gelmez. Bazen izlem ve aile danışmanlığı en uygun seçenek olabilir.

Çocuğun yaşı ilerledikçe yalnızca takılmalar değil, kekemeliğe ilişkin farkındalık ve duygusal tepkiler de önem kazanır. Bazı çocuklar “Niye konuşamıyorum?” “Kelime çıkmıyor.” “Ben böyle konuşmak istemiyorum.” gibi ifadeler kullanabilir. Bu noktada yalnızca kekemelik davranışının sıklığına değil, çocuğun iletişime ilişkin hislerine de bakmak gerekir.

Çocuk Kekemeliğinin Farkında Değilse Söylemeli miyiz?

“Farkında değil. Söylersek kekemeliği artar mı?” Kekemeliği konuşmak onu yaratmaz. Çocuk zaten takıldığını fark etmiş ve “Kelime neden çıkmıyor?” diye soruyorsa “Hiçbir şey yok.” demek yerine yaşına uygun ve nötr bir cevap vermek daha destekleyici olabilir.Örneğin:

“Bazen konuşurken kelimeler rahat geliyor, bazen biraz takılabiliyor. Ben seni dinliyorum.” gibi bir ifade kullanılabilir. Çocuğun duygusuna uygun ve nötr biçimde konuşmak süreç yönetimi açısından daha yararlı olacaktır. Amaç kekemeliği felaketleştirmek değil; çocuğun deneyimini konuşulabilir hale getirmektir.

• “Kekeliyorsun” Demek Kekemeliği Artırır mı?

Tek başına kekemelik hakkında konuşmak kekemeliğin nedeni veya tetikleyicisi değildir. Ancak nasıl konuştuğumuz önemlidir. “Bak yine kekeliyorsun.” “Düzgün söyle.” “Niye böyle konuşuyorsun?” “Bir dakika, toparlan.” şeklindeki sürekli performans odaklı yorumlar çocukta konuşmasına yönelik baskıyı artırabilir. Buna karşılık “Bazen kelimeler takılabilir.” “Ne söylemek istediğini dinliyorum.” gibi nötr ve kabul edici bir yaklaşım daha pozitif bir bakış açısı sağlar.

• Çocuğuma “Yavaş Konuş” Demeli miyim?

Aile çocuğun takıldığını gördüğünde doğal olarak yardım etmek ister. Bu yüzden “Yavaş.” “Sakin ol.” “Önce düşün.” “Nefes al.” “Baştan söyle.” gibi talimatlar verir. Fakat çocuk bu mesajı “Ben yanlış konuşuyorum ve bunu düzeltmem gerekiyor.” şeklinde algılayabilir. Bu tarzdaki sürekli performans yönergeleri konuşmaya yönelik baskıyı arttırabilmektedir. Daha yararlı yaklaşım, çocuğa komut vermek yerine yetişkinin kendi iletişim biçimini daha sakin hale getirmesidir.

• Çocuğun Cümlesini Tamamlamak Yardımcı Olur mu?

Çocuk “Ben b-b-b…” dediğinde anne: “Ben parka gitmek istiyorum diyecektin sanırım.” diyebilir. Bu iyi niyetli bir yardımdır. Ancak çocuğa “Benim söylemem çok uzun sürüyor, çevremdekiler konuşmamdan rahatsız oluyor bana tahammül edemiyor.” mesajı verebilir. Bunun yerine birkaç saniye daha beklemek ve doğal göz temasını sürdürmek daha destekleyicidir.

• Çocuğun Konuşmasını Övmek Doğru mu?

“Bugün hiç kekelemedin, bravo!” gibi akıcılığı aşırı öven ifadeler iyi niyetli olsa da çocuğun dikkatini konuşma performansına çekebilir. Çocuk “Demek ki takılmadığımda iyi konuşuyorum.” sonucunu çıkarabilir.Bunun yerine iletişimin içeriğine odaklanmak daha doğru bir yaklaşım olacaktır. Çocuğun zihninde konuşmak=kekelemek=yanlış iletişim algısını kurmamak varsa da yıkmak hedeflenir. Amaç akıcılığı ödüllendirmek değil, iletişimi desteklemektir.

Başka Bir Kekeme Çocuğu Taklit Ettiği İçin Kekeme Olabilir mi?

Hayır. Kekemelik bir hastalık değildir ve bulaşıcılık özelliği yoktur. Bir çocuğun başka bir çocuğun konuşmasını kısa süre taklit etmesi mümkündür; ancak gelişimsel kekemeliğin temel nedeni başka birini taklit etmek değildir.

Kreşe Başlamak Kekemeliği Başlatır mı?

Kreşe başlama döneminde kekemeliğin ilk kez fark edilmesi mümkündür. Ancak zamanların çakışması neden-sonuç ilişkisi kurmaya yetmez. Kreş dönemi aynı zamanda dil gelişiminin hızlandığı, sosyal iletişimin arttığı, çocuğun çok daha fazla konuştuğu bir dönem olabilir ve bu nedenle takılmaları gözlemleme fırsatınız artabilir. Ancak bu kreş kekemeliği başlatıyor demek değildir. Dolayısıyla “Kreşe başladı ve kekemelik oldu.” gözlemi değerlidir ama kreş kekemeliğin nedeni oldu anlamına gelmez.

Kekemelik Tedavi Edilmezse Kötüleşir mi?

Her çocuk için aynı seyir yoktur. Bazı çocuklarda kekemelik azalabilir. Bazılarında devam edebilir. Pek çoğunda dalgalı bir seyir izleyebilirken bazı bireylerde sabit bir performans gözlenebilir. Bu nedenle “Terapi olmazsa kesin kötüleşir.” demek de doğru değildir. Ama önemli nokta şudur çocuğun risk faktörleri veya kekemelikten etkilenme oranı yüksekse yalnızca beklemek de iyi bir seçenek değildir.

“Nasıl Olsa Çoğu Çocukta Geçiyor” Diyerek Beklemek Doğru mu?

Her zaman değil. Doğal iyileşmenin sık görülmesi önemli bir bilgidir. Ancak bu bilgi, değerlendirmeyi geciktirmek için tek başına kullanılmamalıdır. Çünkü doğal iyileşmenin hangi çocukta gerçekleşeceğini kesin olarak bilinemez. Özellikle:

• kekemelik giderek artıyorsa,
• bloklar varsa,
• fiziksel gerilim oluşuyorsa,
• çocuk konuşmaktan kaçınıyorsa,
• kekemeliğinin farkında ve bundan rahatsızsa,
• ailede devam eden kekemelik öyküsü varsa,
• konuşma/dil alanında başka güçlükler bulunuyorsa
• veya aile kaygısı yüksekse,

değerlendirme almakta fayda vardır.

Erken Terapi Kekemeliğin Kalıcı Olmasını Önler mi?

Erken çocukluk döneminde profesyonel değerlendirme ve gerektiğinde uygun müdahale önemlidir. Küçük çocuklarda erken tedavinin bazı çocuklarda gelişimsel kekemeliğin uzun süreli bir problem haline gelmesini önlemeye yardımcı olabileceği araştırmalar tarafından ortaya konmuştur. Burada “erken müdahale” mutlaka çocuğa haftada birkaç kez yoğun konuşma egzersizi yaptırmak anlamına gelmez. Çocuğun yaşına ve ihtiyacına göre:

• aile danışmanlığı,
• izlem,
• ebeveyn-çocuk etkileşimine yönelik çalışmalar,
• doğrudan akıcılık terapisi
• veya bunların kombinasyonları kullanılabilir.

Kekemelik Terapisi Ne Zaman Başlar?

Her değerlendirme terapiyle sonuçlanmaz. Karar çocuğa özeldir. Üç olası sonuç düşünülebilir:

İzlem: Çocuğun risk düzeyi düşükse ve seyir olumlu görünüyorsa düzenli takip yapılabilir.

Aile danışmanlığı: Ailenin iletişim ortamında yapabileceği destekleyici düzenlemeler planlanabilir.

Aktif terapi: Çocuğun özelliklerine göre doğrudan veya aile aracılı müdahaleler düşünülebilir.

Kekemelik Terapisinin Amacı “Hiç Kekelememek” midir?

Bu çok önemli bir noktadır ve terapist ile aile beklentisinin ortak olması gerekir. Hiçbir terapi için her çocukta “kesin olarak tamamen ortadan kaldırır” garantisi verilemez. Terapi hedefi yaşa ve çocuğun ihtiyacına göre şekillenir. Ancak ortak hedef yalnızca “hiç takılmadan konuşmak” değil kekemeliği benimseyip yönetmeyi öğretmektir. Hedefler genel olarak şunlardır:

• konuşmadaki fiziksel mücadeleyi azaltmak,
• iletişim rahatlığını artırmak,
• kaçınmayı azaltmak,
• çocuğun kekemelik hakkında sağlıklı bir tutum geliştirmesini desteklemek,
• aile iletişim ortamını düzenlemek,
• akıcılık becerilerini desteklemek
• ve çocuğun yaşamın farklı alanlarında rahatça iletişim kurmasını sağlamak

Hangi Durumlarda Beklemeden DKT'ye Başvurmak Daha Uygun Olabilir?

• ses veya hece tekrarları belirginse,
• uzatmalar varsa,
• bloklar görülüyorsa,
• konuşma sırasında fiziksel gerilim varsa,
• kekemelik zaman içerisinde artıyorsa,
• birkaç aydır devam ediyorsa,
• çocuk konuşmaktan kaçınmaya başladıysa,
• kelime değiştirme görülüyorsa,
• “konuşamıyorum” gibi ifadeler kullanıyorsa,
• kekemeliği nedeniyle üzülüyor veya öfkeleniyorsa,
• ailede devam eden kekemelik öyküsü varsa,
• eşlik eden konuşma veya dil güçlüğü varsa,
• aile olarak ne yapacağınızı bilemediğiniz için yoğun kaygı yaşıyorsanız.

Özetle “hiçbir şey yapmadan yıllarca beklemek” veya “çocuk takılır takılmaz yoğun terapiye başlamak.” yerine arada çok daha sağlıklı bir seçenek olarak uzman değerlendirmesi, risk analizi, aile danışmanlığı ve gerektiğinde düzenli izlem tercih edilebilir.

Çocukluk çağı kekemeliğinde doğal iyileşmenin sık olmasının yanında, bazı çocuklarda kekemeliğin devam edebileceği de göz ardı edilmemelidir. Güncel araştırmalar da tek bir özellik üzerinden geleceği tahmin etmenin güvenilir olmadığını ve faktörlerin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.

Aile hedefinin çocuğu kusursuz ve kesintisiz konuşturmak değil, iletişim baskısını azaltmak ve çocuğun söyleyeceklerine alan açmak olması gerektiğinin özellikle altı çizilmektedir.

Bir dil ve konuşma terapisti tarafından değerlendirilme almak için kekemeliğin ilerlemesini beklemeniz gerekmez. Değerlendirme yaptırmak “çocuğum kesin olarak kronik kekeme.” anlamına gelmez. Tam tersine değerlendirme mevcut tabloyu anlamak, risk ve koruyucu etmenleri görmek, aile olarak nasıl davranabileceğinizi öğrenmek ve gerekiyorsa doğru zamanda destek planlamak için yapılır. Ve çocuk için en önemli mesaj şudur: Konuşurken bazen takılması, söyleyeceklerinin değerini azaltmaz.